Дарагія сябры!

Перш чым выкажуся афіцыйна, хачу вас вельмі папрасіць ціха і вельмі ўважліва паслухаць тое, пра што я буду гаварыць. Гэта звязана з тым, што апошнім часам нашыя людзі, беларусы, успрымаюць неяк проста і будзённа цяперашнія падзеі. З аднаго боку, вы маеце рацыю, так і павінна быць. З іншага боку, вы нават сабе ўявіць не можаце, якую буру эмоцый не толькі ў нашых суседзяў, не толькі ў палякаў, якіх мы, часам перабіраючы часта, таўруем чым патрапіла. Але і ва ўсім свеце, якую буру эмоцый выклікала абвяшчэнне ў Беларусі вось гэтага свята.

(Апладысменты)

Людзі гэта ўспрымаюць будзённа, як я ўжо сказаў. З аднаго боку, я гэтаму рады. Правільна. Вы жывяце ціхім спакойным жыццём, нацэлены ў будучыню, гадуеце дзяцей, апрацоўваеце хлеба для таго, каб можна было іх накарміць. Ёсць каму займацца палітыкай і вялікай гісторыяй.

Але яшчэ раз падкрэсліваю: палітыка вельмі ўціскала гісторыю заўсёды. Таму векавой даўніны падзеі, да якіх мы будзем сёння звяртацца не аднойчы, былі настолькі палітызаваны, што вось гэтая першая сусветная вайна, 17-й, 18-й, 19-й - да 21-га года, калі нас падзялілі па жывым, быў такі замес у гісторыі і каша на тэрыторыі нашай Беларусі, што не толькі гісторыкам, але і многім іншым - палітолагам, юрыстам і дзяржаўным служачым - давядзецца разбірацца.

Але нязменна адно: мы жывем на сваёй зямлі, гэта наша зямля з тых даўніх часоў, гэта непарушна, і мы гэтую зямлю нікому не аддамо!

(Апладысменты)

Ну а зараз да афіцыйнага. Сёння, 17 верасня, мы адзначаем Дзень народнага адзінства. Дзень, які ў нашай гістарычнай памяці стаіць побач з дзяржаўнымі святамі Вялікай Перамогі і Днём Незалежнасці Беларусі. Таму што ў далёкім 1939-м ён абумовіў будучыя гераічныя здзяйсненні адзінага беларускага народа.

Страчаную традыцыю святкаваць вызваленне заходніх беларускіх земляў мы вярнулі ў сваё жыццё не толькі як даніну памяці гэтай эпахальнай падзеі. Без гэтай падзеі цяжка было б нам казаць аб Перамозе. Я ўжо не гавару пра незалежнасць. Гэта адказ на новыя спробы Захаду падзяліць беларускі народ па жывым і разарваць на шматкі краіну. Гэта наказ будучым пакаленням беларусаў памятаць гістарычныя ўрокі.

Мы не можам паўплываць на той факт, што знаходзімся на перакрыжаванні геапалітычных інтарэсаў кіроўных дзяржаў свету. Гэта значыць, тут, на гэтай нашай святой беларускай зямлі, калі глядзець у гісторыю, ды і ў будучыню - я гэта бачу, - эпіцэнтр усіх падзей. Тут заўсёды рабілася гэтая каша, тут заўсёды сутыкаліся інтарэсы найбуйнейшых дзяржаў. І мы часам аказваліся ў сітуацыі не сваіх дзеянняў і не сваёй вайны. Тут ішлі разборкі буйных сусветных ігракоў.

Ну а мы, пры чым мы? Дык вось гэта галоўны ўрок для ўсіх. Для нас, хто жыве на тэрыторыі Беларусі. Для праўладных і не ўладных. Для апазіцыянераў і збеглых. Мы павінны запомніць: калі мы не возьмем галаву ў рукі, то ў гэтым вось цяперашнім перадзеле свету мы зноў апынемся ў гэтым страшным палітыка-эканамічным замесе.

Так, нада мной крыху ўціскаюць падзеі ўчарашняга-пазаўчарашняга дня ў старажытным Самаркандзе (дзе праходзіў саміт Шанхайскай арганізацыі. - Заўв.). Вось тамака асабліва адчуваеш, калі сядзіш сярод раздзелаў дзяржаў, нерв эпохі. Там ты асабліва адчуваеш: наша зямля! Колькі б нас ні было - 10-12-20 мільёнаў - памерці павінны, але захаваць яе для сваіх дзяцей. У адваротным выпадку будзем зноў пад бізуном гарбаціцца стагоддзямі. Пакуль не складзецца сітуацыя, калі будзе, што мы зноў станем незалежнымі.

Вось у чым момант. І ўрок адзін: нас не будуць штурхаць то ўлева, то ўправа, то з Усходу на Захад, дзяліць і рэзаць, калі мы будзем жыць на сваёй зямлі, будзем яе шанаваць, нікому не аддаваць і будзем свята захоўваць свой суверэнітэт над гэтай тэрыторыяй

(Апладысменты)

Таму асабістае ў бок! Толькі народ, толькі дзяржава!

(Апладысменты)

У нашых сілах сёння зрабіць высновы з падзеяў мінулага, каб выстаяць і захаваць сябе як суверэнную дзяржаву.

Таму мы будзем памятаць (без гэтага нельга) і нагадваць усім аб тым, што ў саюзе з усходнеславянскімі суседзямі беларускія землі развіваліся. І Кіеўская Русь, і Расійская імперыя, і СССР. А ў абдымках Захаду, не аднойчы мы знаходзіліся там, у гэтых абдымках мы гінулі, мы загнівалі як нацыя. Нас рабавалі, знішчалі як этнас і ў эпоху Рэчы Паспалітай, і ў перыяд 20-гадовага польскага парадку на нашых заходніх землях. Землях, якія і сёння польскія эліты называюць сваімі "ўсходнімі крэсамі". Вы ведаеце, мы не беларусы, мы проста "крэсы якiя-та". І калі вы ацэньваеце і сёй-той думае: вось гэтыя бедныя збеглыя там сядзяць… Якія яны беларусы?! За якую яны незалежнасць?! Яны за "крэсы". А я хачу, каб мы беларусамі былі, каб дзеці нашыя былі беларусамі. А беларусамі мы будзем толькі на сваёй зямлі.

Узгадайце: не паспеўшы атрымаць літаральна "з рук" ленінскага Саўнаркама сваю дзяржаву пасля больш як 100-гадовага перапынку, польскія ўлады адразу ж прад'явілі прэтэнзіі на беларускія тэрыторыі. Сто гадоў таму.

З пазіцыі сённяшняга дня мы бачым непазбежнасць гэтай геапалітычнай катастрофы ў нашай гісторыі. Як пакажа пасля час, воля супрацьстаяць агрэсару ў нашага народа была. Не было адзінства наверсе - у кіруючых колах, якія ў пачатку ХХ стагоддзя стаялі ля вытокаў стварэння беларускай нацыянальнай дзяржавы.

Наша зямля, спустошаная германскай акупацыяй (гэта ў пачатку стагоддзя, не ў сярэдзіне), была тады разадраная ўнутрыпалітычнымі звадамі. Вось у 2020-м годзе нам гэта хацелі падкінуць. Гісторыя паўтараецца.

Адны - мясцовыя нацыяналісты з ліку прыхільнікаў БНР - марылі пра ўладу любой цаной (як было ў 2020-м - гэта ўжо спадкаемцы іх). Яны думалі толькі пра ўладу - як схапіць, парваць, падзяліць паміж сабой. Нават тады яны гатовы былі гэта рабіць пад ботам кайзера, пад ботам немцаў. У пачатку стагоддзя, я не аб сярэдзіне кажу. Хаця ў сярэдзіне мінулага стагоддзя гэта зноў паўтарылася.

Нацыяналісты - з аднаго боку. Іншыя жылі марамі аб сусветнай рэвалюцыі. Мала было на гэтай тэрыторыі - Расійскай імперыі і гэтак далей - трэба было здзейсніць сусветную рэвалюцыю. Адны за ўладу - так званыя беларусы, іншыя - аб сусветнай рэвалюцыі. Пад уплывам адных і іншых.

І ў першым, і ў другім выпадку інтарэсы нашага народа альбо адмаўляліся ў прынцыпе, альбо адсоўваліся ў бок як "несвоечасовае" пытанне. Нашы інтарэсы былі не ў час. Яны ігнараваліся. Чаму? Бо мы не былі гаспадарамі на сваёй зямлі. Мы не былі су-верэн-нымі. Нічога ў нас не было. Ні дзяржавы, ні ўлады. І зямлі не было.

Таму і перакройвалася карта рэспублікі як заўгодна і кім заўгодна. І, самае страшнае, без удзелу саміх беларусаў.

Паглядзіце, што з сябе ўяўляла суверэнную дзяржаву Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь у 1921 годзе пасля заключэння Рыжскай мірнай дамовы: 6 паветаў былой Мінскай губерні на плошчы крыху больш за 52 тысячы квадратных кіламетраў з насельніцтвам каля паўтара мільёна чалавек. І мірнай для заходніх беларусаў гэтая дамова Рыжская 21-га года мінулага стагоддзя не была.

Кошт тэрытарыяльных страт - паламаныя лёсы мільёнаў беларусаў. Яшчэ жывыя тыя, чыя памяць захоўвае ўспаміны аб пакутлівых 18 гадах жыцця па розных баках мяжы, якая прайшла не толькі праз вёскі, гарады, але і праз людскія душы і сэрцы. Межы, якія падзялілі адзіны народ.

Мы памятаем, як "за польскім часам" адданыя сваім традыцыям, культуры, веры і мове беларусы калі што і мелі ў той час, то горкі "сірочы" хлеб, рабская праца і разбураныя сем'і.

І яны самі падняліся на дужанне. Усталі на абарону нацыянальнай культуры, мовы, сваёй чалавечай годнасці, разгарнуўшы маштабны партызанскі рух і адплачваючыся, ужо тады, да Вялікай Айчыннай вайны, за волю сваімі жыццямі. Гісторыкі налічылі некалькі соцень буйных і дробных паўстанняў беларусаў і ўкраінцаў за 20-гадовы польскі міжваенны перыяд. Ад Першай сусветнай вайны да Другой сусветнай вайны, Вялікай Айчыннай.

Мы памятаем тую жорсткасць, з якой было задушана Скідзельскае паўстанне, калі польскія жандары рэзалі ўсіх запар, не шкадуючы старых, жанчын і дзяцей. Памятаем дзікія катаванні, якія зазналі вязні канцлагера Бяроза-Картузская. І будзем памятаць герояў, якія сталі сімваламі народнага супраціву ў Заходняй Беларусі: і Сяргея Прытыцкага, і Веру Харужую, дзеда Талаша, Кірыла Арлоўскага, Станіслава Ваўпшасава і іншых нашых землякоў.

Мы і сёння бачым сілу і веліч непакорнага беларускага духу ў творчасці Максіма Танка, Валянціна Таўлая, Максіма Сеўрука, Рыгора Шырмы і шмат іншых. Бачым, адчуваем і памятаем.

І не трэба спекуляваць на тэме пакта Рыбентропа - Молатава. Міжваенная Польшча сама прывяла сябе да краху. Калі прымаліся рашэнні аб пачатку вызваленчага паходу Чырвонай арміі, яна ўжо не існавала як суб'ект міжнароднай палітыкі. Звярніце на гэта ўвагу. 39-ы год, этап 39-40-я гады. Яны гавораць: "Не было Беларусі, заходнія землі - гэта польскія". Што яны акупаваны былі Чырвонай арміяй. То бок, наша аб'яднанне, уз'яднанне імі ўспрымаецца як акупацыя. Але тады ўжо гэтага суб'екта, які аспрэчвае гэты факт, НЕ БЫ-ЛО!

Да 16 верасня 1939 г. у Румынію быў перапраўлены залаты запас Польшчы. А ўжо 17 верасня фашысты былі ў Брэсце. Гітлераўскае войска стаяла на парозе Беларусі. 39-ы год мінулага стагоддзі, да вайны два гады.

Тады на дапамогу заходнім беларусам і ўкраінцам прыйшло Чырвонае войска. Большасць насельніцтва сустракала чырвонаармейцаў як вызваліцеляў, а ўз'яднанне беларускіх земляў успрымала як акт гістарычнай справядлівасці.

Гэтая падзея на цэлых два гады спыніла шалёны бліцкрыг нацысцкай Германіі. Больш за тое, паўплывала на зыход Вялікай Айчыннай вайны. Не было б гэтага ўз'яднання, не было б гэтага аб'яднання беларускіх земляў, не было б гэтага адзінства рускага, беларускага, украінскага і іншых народаў, прынамсі, калі б мяжа пад Мінскам праходзіла тады, Масква б не выстаяла. Як мінімум.

Таму гэтая падзея, як я сказаў, на цэлых два гады спыніла шалёны бліцкрыг нацыяналістычнай Нямеччыны.

І яшчэ адзін парадокс гісторыі. Беларусы ў саюзе з іншымі савецкімі народамі не толькі перамаглі, але і, адкінуўшы ранейшыя крыўды, у 45-м вызвалілі Польшчу ад фашызму. Больш за 600 тысяч савецкіх воінаў, сярод іх нямала беларусаў, назаўжды засталіся ляжаць у польскай зямлі.

І хто там за грудам сёння аб гэтым успамінае? Там, па тым боку Буга, хто ўспамінае? Чым нам сёння адказваюць? Картамі паляка, фэйкамі Белсату, праграмамі Каліноўскага, палітэмігранцкімі цэнтрамі, байполамі, байсоламі і іншымі ідэалагічнымі дыверсіямі. Дадайце да таго, што на тэрыторыі гэтых дзяржаў, і асабліва ва Украіне (знайшлі зручнае месца), сёння фарміруюцца сілавыя падраздзяленні для звяржэння ўлады ў Беларусі і вяртання нас як мінімум да таго 39-га года.

Памяць аб героях Вялікай Айчыннай вайны, якія захавалі польскую нацыю і дзяржаўнасць, якія выратавалі Прыбалтыку і цывілізаваную Еўропу ад карычневай чумы, сёння там проста сціраюць з гісторыі ўнукі і праўнукі тых салдат вермахта і германскіх сатэлітаў.

Вы паглядзіце на цяперашніх палітыкаў Эўропы і нашых суседзяў. Тата і дзядуля служылі ў фашысцкіх войсках. Вось яны, яны сёння рвуцца сюды. Ім патрэбен рэванш.

Развал Украіны ўжо пачаўся. А польскія, літоўскія, латышскія палітыкі, мяркуючы па ўсім, наіўна разлічваюць выгандляваць сабе будучыню ў новых геапалітычных рэаліях. Яны паўтораць памылку канца 30-х - пачаткі 40-х гадоў мінулага стагоддзі. Вы памятаеце, як усё лізалі пяткі фашысцкай Нямеччыны і Гітлеру? Асабліва поўзала кіраўніцтва Польшчы. І да чаго гэта прывяло? У першыя дні верасня на працягу двух тыдняў Польшча перастала існаваць.

Вельмі шкада, што нашыя суседзі не вывучылі ўрокі гісторыі. Але галоўнае, каб мы памяталі свой гістарычны досвед, а ўнукам нашым не прыйшлося выбудоўваць нацыянальную дзяржаўнасць нанова.

Час няпросты. Сёння толькі лянівы не правёў паралель паміж падзеямі XIX - пачаткі XX стагоддзі і днём сённяшнім.

Усе памятаюць, чым заканчваецца нежаданне вялікіх імперый дамаўляцца. Напалеонаўскім нашэсцем, дзвюма сусветнымі войнамі і некалькімі дзясяткамі лакальных канфліктаў. І сотнямі мільёнаў жыццяў.

А што сёньня? Злучаныя Штаты Амерыкі штурхаюць Еўропу ў ваеннае супрацьстаянне з Расіяй на тэрыторыі Украіны. Свае планы яны не ўтойваюць - кантракты ўжо заключаны на гады наперад. Гэта значыць Украіну будуць разбураць дашчэнту. І мэта пры гэтым - паслабленне Расіі і знішчэнне Беларусі.

І яшчэ адна мэта заакіянскіх гаспадароў. Мэта - Еўропа. Амерыка з'яўляецца адзінай краінай-выгаданатрымальнікам ад таго, што адбываецца тут: і Еўропу на месца паставіць, і канкурэнтаў прыбраць. Сёння Украіна, заўтра будзе Малдова ці Прыбалтыка, Польшча ці Румынія. Штаты раздзімаюць вайну ў Косава, спрабуючы ціснуць на Сербію, падкідваюць вуголле ў тлеючыя супярэчнасці ў Карабаху, каламуцяць ваду ў Сірыі. Аб Украіне я ўжо сказаў. Не ўсё проста ў Аўганістане і суседніх дзяржавах. Я пра гэта ўчора і пазаўчора вельмі шмат наслухаўся (на саміце ШОС. - Заўв.).

Вашынгтон прысутнічае ва ўсіх значных палітычных канфліктах, пры гэтым цалкам ігнаруе ўнутраныя супярэчнасці на грані грамадзянскага супрацьстаяння. Я выкладаю факты.

Свет страціў галаву і трашчыць па швах. "Чым усё завершыцца?" - усё больш і больш задумваюцца нават звычайныя людзі, якія далёкія ад палітыкі. Чым завершыцца? З моманту заканчэння халоднай вайны чалавецтва ўпершыню аказалася на парозе ядзернага канфлікту.

І ў гэтым чадзе нам яшчэ не раз давядзецца даказваць сваю нацыянальную сталасць, гатоўнасць адзіным фронтам адказваць на геапалітычныя выклікі XXI стагоддзя.

Але калі тады, 100 гадоў таму, у пачатку ХХ стагоддзя, маладая беларуская рэспубліка не мела сілы сябе абараніць, то сёння абарону нашых спрадвечных нацыянальных межаў мы не проста абаронім - мы ўтрымаем!

(Апладысменты)

Утрымаем таму, што ў нашых жылах цячэ кроў пераможцаў, таму што ў нас моцная ўлада, моцная адзіная нацыя. Таму што мы проста жадаем жыць на сваёй зямлі, сваім розумам і гадаваць сваіх дзяцей.

(Апладысменты)

Паважаныя беларусы!

Мы вякамі жывeм на гэтай Богам прызначанай нам зямлі. Мы не жадаем чужога і ніколі не жадалі. Веліч і годнасць нашых продкаў заўсёды абуджаліся перад любымі пагрозамі і ніколі не будаваліся на прыніжэнні суседзяў. Як я казаў, суседзі ад Бога, іх не абіраюць. Мудрасць жыцця, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне, - ні перад кім не кланяцца, жыць сваім розумам і са свайго мазаля.

У Дзень народнага адзінства мы ўпэўнена кажам, што спрадвечная мара беларусаў спраўдзілася. 

Вы ведаеце, у мяне ўчора адбылася цікавая размова з Прэзідэнтам Казахстана. Ён былы дыпламат, вельмі разумны чалавек, які ведае мора моў. Я заўсёды цаню яго параду і нават падтрымку. І ён падышоў да мяне (вельмі шмат зараз размоваў аб суверэнітэце, незалежнасці; хто мае рацыю, хто вінаваты, хто на каго нападае, хто чые інтарэсы адстойвае). Ён падышоў да мяне і кажа: "Аляксандр Рыгоравіч, вы ведаеце, я памятаю адзін ваш выступ". Выбачыце за нясціпласць - вельмі мудрае. Я кажу: "У чым жа мудрасць і што за тэзу я тамака высунуў?" А, кажа, ты сказаў вельмі проста. Спрэчкі ж дайшлі: дзе Ўкраіна, дзе Расея, дзе Беларусь, былі такія дзяржавы, як Беларусь, ці не? І тады, кажа, ты сказаў такую ​​фразу: "Ну добра, ну, не было Беларусі ў нейкія часы. А зараз яна ёсць, і з гэтым трэба лічыцца!"

Мы аб’ядналіся ў адной краіне, у адной рэспубліцы. Ад сіняй стужкі Прыпяці да званоў полацкай Сафіі. Ад Камянецкай вежы і нёманскіх хваль да велічных Дняпра і Сожа. Паходню беларускай дзяржаўнасці запалілі ў старажытным Полацкім княстве і праз стагоддзі выпрабаванняў дзякуючы сіле духу нашых продкаў адрадзілі ў Мінску. І пад светлым знакам нашага адзінства мы ўпэўнена крочым у будучыню.

Так будзе заўжды!

Гэта НАША гісторыя!

Са святам!

З Днeм народнага адзiнства!

(Апладысменты)